سه کشور اروپایی – بریتانیا، فرانسه و آلمان – با فعال کردن سازوکار “اسنپبک”، به حکومت جمهوری اسلامی سی روز فرصت دادهاند تا درباره برنامۀ هستهای خود وارد مذاکره شود؛ در غیر این صورت، تحریمهای بینالمللی لغوشده در سال ۲۰۱۵ بهطور خودکار بازمیگردند. تهران پیشنهاد اروپا را رد کرده، در حالی که واشنگتن از آمادگی خود برای مذاکره مستقیم سخن میگوید و اسرائیل خواستار فشارهای شدیدتر بر جمهوری اسلامی است.
سی روز فرصت. این مهلتی است که سه قدرت اروپایی – بریتانیا، فرانسه و آلمان – پس از فعال کردن سازوکار موسوم به “اسنپبک” در روز پنجشنبه برای جمهوری اسلامی تعیین کردهاند. بر پایه این سازوکار، اگر در پایان این مدت توافق تازهای حاصل نشود، تحریمهای بینالمللی علیه جمهوری اسلامی، که ذیل توافق هستهای ژوئیه ۲۰۱۵ تعلیق شده بود، بهطور خودکار بازمیگردند؛ مگر آنکه شورای امنیت سازمان ملل بهصراحت ادامۀ تعلیق آنها را تصویب کند که البته بسیار بعید به نظر میرسد.
اروپاییها در ژوئیه پیشنهاد داده بودند که در صورت پایبندی رژیم جمهوری اسلامی به تعهداتش در قبال آژانس بینالمللی انرژی اتمی و کاهش ذخایر اورانیوم غنیشدهاش، تعلیق تحریمها تمدید شود. اما تهران این پیشنهاد را رد کرد و اعلام نمود که سه کشور اروپایی حق بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل را ندارند. به گفتۀ باربارا وودوارد، سفیر بریتانیا در سازمان ملل، حکومت جمهوری اسلامی تا امروز هیچ نشانهای از تمایل به پاسخگویی به نگرانیهای اروپا از خود نشان نداده است.
با این همه، لندن و بروکسل همچنان بر امکان یافتن راهحلی دیپلماتیک تأکید دارند. وودوارد تصریح کرد: “فعال شدن اسنپبک پایان دیپلماسی نیست” و پیشنهاد تمدید هنوز روی میز است. کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، نیز در کپنهاگ خاطرنشان کرد: “ما وارد مرحلۀ تازۀ سی روزه شدهایم که باید برای یافتن راهحلهای دیپلماتیک بهدرستی از آن استفاده کنیم.”
در مقابل، عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، هشدار داد که تصمیم سه کشور اروپایی “پیامدهای زیانباری برای دیپلماسی” خواهد داشت.
ایالات متحد آمریکا نیز، هرچند در سال ۲۰۱۸ به تصمیم دونالد ترامپ از توافق خارج شد و تحریمهای یکجانبه خود را علیه تهران بازگرداند، اما همچنان آمادگی خود را برای گفتگوی مستقیم با حکومت جمهوری اسلامی اعلام کرده است. وزیر خارجه آمریکا، مارکو روبیو، پنجشنبه گفت واشنگتن علیرغم قطع روابط دیپلماتیک با جمهوری اسلامی از ۱۹۸۰، درِ مذاکره را به روی این کشور نبسته است.
روسیه، از امضاکنندگان توافق ۲۰۱۵ و متحد تهران، تصمیم اروپاییان را “اشتباه” خوانده و هشدار داده است که این رویکرد میتواند به “پیامدهای جبرانناپذیر و تراژدی تازهای” بینجامد. کرملین اعلام کرده است که ولادیمیر پوتین دوشنبه آینده در چین با مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری جمهوری اسلامی، دربارۀ برنامه هستهای این کشور گفتگو خواهد کرد.
در اسرائیل، نفتالی بنت، نخستوزیر پیشین این کشور، ضمن استقبال از اقدام سه کشور اروپایی آن را ناکافی دانست و خواستار فشارهای شدیدتر بر تهران شد. او تأکید کرد که حکومت جمهوری اسلامی در هفتههای پیشرو خواهد کوشید با “تاکتیکهای همیشگیِ فریب و تعلل” زمان بخرد. بنت هشدار داد که سی روز آینده سرنوشتساز است: یا تهدید هستهای و برنامههای موشکی و حمایتی جمهوری اسلامی از گروههای تروریستی برچیده میشود، یا باید “تحریمهای گسترده” علیه آن برقرار شود.
اکنون بار دیگر، سرنوشت پرونده هستهای جمهوری اسلامی در گرو سی روزی است که آزمونی تعیینکننده برای دیپلماسی بینالمللی به شمار میرود.
منابع:
-بیانیههای رسمی وزارت خارجه بریتانیا، فرانسه و آلمان
-اظهارات باربارا وودوارد، سفیر بریتانیا در سازمان ملل
-سخنان کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا
-اظهارات عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی
-بیانیههای وزارت خارجه روسیه و کرملین
-سخنان نفتالی بنت، نخستوزیر پیشین اسرائیل
-گزارشهای خبرگزاریهای رویترز، آسوشیتدپرس و فرانسپرس
