در فاصله تنها سه روز از یک حادثه امنیتی مشکوک در خاک بریتانیا، نوبت به آسمان رسید: پروازی مسافربری که قرار بود ۱۷۴ نفر را، اغلب اسرائیلی، به تل‌آویو برساند، در ثانیه‌های پایانی از سقوط آزاد نجات یافت — و بار دیگر، انگشت اتهام به‌سوی تهران نشانه رفت.
لحظه‌ای که آسمان به میدان جنگ تبدیل شد
پرواز اف‌زد ۱۰۷۳ حامل ۱۷۴ مسافر بود که بیشتر آن‌ها اسرائیلی بودند. مقام‌های اسرائیلی اعلام کردند این درگیری پس از آن آغاز شد که کمک‌خلبان، خلبان را با چاقو زد و باعث شد هواپیما در کمتر از ۳۰ ثانیه نزدیک به ۴ هزار و ۲۶۷ متر (۱۴ هزار پا) ارتفاع کم کند. در لحظه‌ای که به‌راستی می‌توانست به فاجعه‌ای با صدها قربانی ختم شود، خلبان مجروح موفق شد در کابین خلبان را باز کند و به مسافران اجازه دهد وارد شوند و بر مهاجم غلبه کنند؛ سرانجام خدمه ذخیره حاضر در هواپیما، آن را با موفقیت در عربستان سعودی فرود آوردند.
شرکت فلای‌دبی، در واکنشی محتاطانه، گفت جزئیات این حادثه همچنان نامشخص است و درباره گمانه‌زنی زودهنگام هشدار داد — اما این احتیاط رسمی نتوانست جلوی موج اتهاماتی را بگیرد که به‌سرعت از بالاترین سطوح سیاسی آمریکا و اسرائیل سر برآورد.
نتانیاهو و ترامپ: انگشت اتهام به‌سوی تهران
بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، روز چهارشنبه ۸ مهرماه به شان هنیتی، مجری فاکس نیوز گفت: «ما به ریشه ماجرای این مهاجم خواهیم رسید؛ این‌که آیا همدستانی داشته و آیا جمهوری اسلامی پشت آن بوده است. فکر می‌کنم خیلی زود متوجه خواهیم شد.» تنها یک روز بعد، دونالد ترامپ در پاسخ به خبرنگاری که پرسید آیا احتمال ارتباط خلبان این پرواز با جمهوری اسلامی وجود دارد، گفت بر اساس اطلاعاتی که دریافت کرده، پاسخ مثبت است، هرچند بررسی‌ها همچنان ادامه دارد.
این هم‌صدایی میان رئیس‌جمهور آمریکا و نخست‌وزیر اسرائیل — دو مقام ارشدی که معمولاً پیش از اعلام علنی اتهامات امنیتی به اطلاعات محرمانه دسترسی دارند — به‌تنهایی وزن این پرونده را از یک حادثه ایمنی پرواز به یک اتهام تروریسم دولتی تغییر داده است.
قهرمانی که جان صدها نفر را نجات داد
نتانیاهو در شبکه‌های اجتماعی از کاپیتان اسمیت ماچ‌هار، خلبان هندی این پرواز، تمجید کرد و نوشت: «با وجود آن‌که با چاقو مورد حمله قرار گرفته و به‌شدت مجروح شده بود، مقابله کرد، مقاومت کرد، در کابین خلبان را باز کرد و به مسافران و خدمه امکان داد بر مهاجم غلبه کنند.» به گفته نتانیاهو، اقدامات این خلبان مانع وقوع آنچه او یک فاجعه مصیبت‌بار توصیف کرد، شد.
یک الگوی تکرارشونده: از فیرفورد تا آسمان دبی
آنچه این حادثه را نگران‌کننده‌تر می‌کند، همزمانی آن با رویدادی دیگر است که تنها چند روز پیش از آن رخ داد: ماجرای امنیتی مشکوک در نزدیکی پایگاه هوایی سلطنتی فیرفورد در بریتانیا، که به گفته مقامات بریتانیایی، شواهدی از نقش احتمالی جمهوری اسلامی در آن مطرح شده است. اگر این دو پرونده واقعاً به یک منبع واحد بازگردند — همان‌طور که برخی ناظران مطرح کرده‌اند — آنگاه با الگویی روبه‌رو هستیم که نشان می‌دهد جمهوری اسلامی به‌جای محدود کردن فعالیت‌های خود به چارچوب دیپلماسی رسمی (که همان هفته در نیویورک با اخراج علنی هیئتش به بن‌بست رسید)، به‌موازات آن به عملیات پنهان و خطرناک در خاک کشورهای ثالث روی آورده است.
نظامی که در میز مذاکره نمی‌تواند امتیاز بدهد، در آسمان کشورهای دیگر دست به اقدامی می‌زند که می‌توانست جان بیش از صد و هفتاد غیرنظامی را بگیرد — این سناریویی است که اکنون در حال بررسی توسط مقامات امنیتی عربستان سعودی است، کشوری که کمک‌خلبان را بازداشت کرده و هم‌اکنون از او بازجویی می‌کند.
وقتی سیاست خارجی به ترور شخصی تقلیل می‌یابد
چه این حادثه نهایتاً به جمهوری اسلامی مرتبط ثابت شود یا نه — و تا این لحظه این ارتباط هنوز در حال بررسی رسمی است و باید با احتیاط لازم با آن برخورد کرد — خودِ شکل‌گیری این اتهام از زبان هم‌زمان رئیس‌جمهور آمریکا و نخست‌وزیر اسرائیل، بازتابی از مسیری است که سیاست خارجی جمهوری اسلامی طی ۴۷ سال گذشته پیموده: به‌جای سرمایه‌گذاری بر دیپلماسی باثبات و قابل‌اعتماد، تکیه بر شبکه‌های نیابتی، عملیات پنهان و تهدید به خشونت در خارج از مرزها — راهبردی که اکنون، از نیویورک تا فیرفورد تا آسمان دبی، تصویر یک نظام را ترسیم می‌کند که امنیت جهانی را گروگان بن‌بست‌های دیپلماتیک خود گرفته است.
منابع:
۱. فاکس نیوز (Fox News)
۲. ایکس / توییتر رسمی بنیامین نتانیاهو
۳. اظهارات دونالد ترامپ در جمع خبرنگاران
۴. فلای‌دبی (Flydubai)
۵. خبرنامه ملی ایرانیان
۶. رویترز (Reuters)
۷. بی‌بی‌سی فارسی (BBC Persian)
